De rietsnijder

Toen de plassen bij Nieuwkoop zo diep waren geworden door het turfsteken en het dorp onder water dreigde te raken, besloot men te stoppen met de turfwinning*. Jarenlang hadden ze veel geld verdiend met het verkopen van turf. Er moest iets anders gevonden worden om geld te verdienen.

Lees meer over de turfwinning in het hoofdstuk Turfwinning

Een ambacht dat nog steeds wordt gedaan; riet snijden.

Doordat in Nieuwkoop heel veel water was, besloten veel inwoners broodvisser te worden. Zij visten niet om alleen zelf te eten te hebben, zij visten ook om de vis te verkopen. Andere Nieuwkopers werden rietsnijder.

Want de mensen waren erachter gekomen dat je van riet veel kon maken. Manden, maar ook hekken. En omdat het toen ook al vaak regende, was een goed dak op de huizen welkom. Men ontdekte dat je met riet hele stevige daken kon maken. Als je het riet schuin legde, gleed het water er vanzelf vanaf. En riet was veel goedkoper dan dakpannen.

Het riet snijden gebeurde in het winterseizoen. Omdat het vroor, was het riet dan namelijk hard. En omdat riet met zijn voeten – rietronken genaamd – in het water staat, was de grond waar de riet groeide, erg nat. In de winter was die natte grond bevroren. De rietsnijders konden er dan makkelijk overheen lopen. De rietsnijder droeg klomplaarzen; klompen met een leren schacht eroverheen gespannen.

Het riet wordt tot bundels gevormd. Eerst wordt met de vingers het vuil, de bladeren en takjes eruit gekamd, daarna met een speciale kam.
Het uitkammen van het riet met een speciale kam.

Het riet snijden was erg zwaar werk. De mannen deden het namelijk met de hand. Met een rietsnit, een soort korte zeis, sneden zij het riet zo dicht mogelijk bij de grond af. De onderkant van de stengel is namelijk het sterkst.

De rietsnit.

Met de uitkammer werden bladeren en takjes tussen de stengels vandaan gekamd. Dit schoonmaken was het meeste werk.
Vervolgens werd het riet gebundeld. Elke bundel woog wel 15 kilo.

Stoeten zetten

Vaak werden de bundels riet daarna tegen elkaar gezet als een soort wigwam. Door het riet schuin te zetten – dit heette ‘stoeten zetten’ – gleed regen er namelijk vanaf. Afgesneden riet dat te lang in de nattigheid staat, gaat op den duur rotten.
In Nieuwkoop vervoerden ze het riet vaak per schuit of met een rietslee.



Bijzondere natuur

De roerdomp is een veel geziene vogel
rond de Nieuwkoopse Plassen. (Foto: Marek Szczepanek)

De bijzondere natuur van de Nieuwkoopse Plassen is mede ontstaan door het werk van de vele rietsnijders. Zonder deze rietsnijders was het Nieuwkoops Plassengebied een dicht en moerasachtig bos geworden. De rietsnijders zorgden (en zorgen nog steeds) dat het gebied voor een deel open bleef en voor een deel bos was. Door de afwisseling van water, rietvelden en bossen leven er nog altijd veel zeldzame planten en dieren in het Nieuwkoopse plassengebied. Vogels als de grote karekiet, de roerdomp, de bruine kiekendief en de purperreiger vinden het gebied erg fijn om te verblijven.

Tegenwoordig snijden rietsnijders tussen de kerst en half april het riet in het Nieuwkoops plassengebied weg. Half april moeten zij stoppen, omdat dan het broedseizoen begint. Het riet levert niet meer zo veel op. Het wordt nu dus vooral nog gedaan om de natuur te beheren. Want Natuurbescherming wil dat de natuur in Nieuwkoop afwisselend blijft voor de flora (het plantenrijk) en de fauna (het dierenrijk).

Het riet snijden gebeurt nog steeds in Nieuwkoop, zodat het landschap open blijft. (Foto: Willem Beijeman)
Het riet uitkammen, hoort er ook nog altijd bij. (Foto: Willem Beijeman)

Video

Wil je meer weten over riet snijden? Hieronder vind je een filmpje over het riet snijden van heel vroeger en een filmpje over de rietsnijders van nu.

De rietsnijder die het nog doet zoals vroeger
Nog altijd wordt er riet gesneden, maar dit gaat wel wat moderner dan vroeger