Reis door de geschiedenis

Volgens een legende werd het dorp Nieuwkoop in het begin van de twaalfde eeuw gesticht door zigeuners. De legende vertelt dat zij met een wagen door het gebied reisden toen een wiel van hun wagen brak. Omdat ze deze moesten repareren, bleven zij een tijdje op die plaats. Toen ontdekten zij dat het wel een erg mooie plek was en besloten er te blijven.

Het wapen van Nieuwkoop.

Het gebroken wagenwiel is nog steeds onderdeel van de gemeente Nieuwkoop. Het staat daarom getekend in het gemeente-wapen van Nieuwkoop. Maar het is een legende, een verzonnen verhaal. Want het dorp Nieuwkoop is ontstaan toen mensen er de grond geschikt maakten voor weiland en akkers.

Nieuwkoop is een echt veendorp. Heel veel mensen leefden van het water en de veengrond die Nieuwkoop rijk was. De turfbaggeraars, de rietsnijders, mosplukkers, jagers en vissers. Allemaal mensen die hun brood verdienden met het water en de veengrond van Nieuwkoop.


Ambachten

Klik op de foto om een video te bekijken over ambachtslieden

Werken doen de mensen al zolang als ze bestaan. Heel vroeger deden ze dat in de vorm van jagen, vissen, eten verbouwen en dit bakken of koken tot eetbaar voedsel.
Maar ook eeuwen later was werken eigenlijk nog steeds niets anders dan ploeteren. Pas heel veel eeuwen later, toen er mensen op het platteland én in steden gingen wonen, gingen de mensen anders naar werk kijken. Werk werd iets om trots op te zijn. Het harde werken zorgde ervoor dat dorpen en steden bloeiden.

Ambachtslieden en handelaren waren niet in dienst van hoge heren, maar waren vrije mensen. Het geld dat ze verdienden, mochten ze zelf houden. In de steden maakten de ambachtslieden steeds vaker één product. Zoals smeden. En al maakten turfstekers en rietsnijders niet een product zoals ambachtslieden, zij beoefenden wel een ambacht.


Ambachten in Nieuwkoop

Vier van deze ambachten uit het vroegere Nieuwkoop lichten wij er even voor je uit. Ambachten die echt typisch Nieuwkoop zijn en waren.
Klik op de linken hieronder en ontdek alles over deze oude ambachten.

Hennepteelt

Turfwinning

De rietsnijder

Smeden (de smid)


Belangrijke rol voor water

Water was erg belangrijk bij het vormen van de streek waar Nieuwkoop ‘geboren’ werd. In het land, niet ver van de zee, ontstonden zoete binnenzeeën. Dit werd moerasgebied dat na een tijdje veen werd. De meeste dorpen in het gebied zijn dan ook ontstaan 1000 en 1300, toen het gebied ontgonnen* werd.

*Ontginnen is het geschikt maken van woeste grond voor bebouwing of landbouw. Al in de middeleeuwen waren er heren (eigenaars van grond) die boeren toe stonden dat zij de woeste grond ontgonnen, waardoor zij konden beginnen met landbouw.

De graaf van Holland, Floris V van Holland, ging in het gebied bij Nieuwkoop overeenkomsten – copen – aan met mensen die de ontginningen regelden. Deze mensen mochten het ontgonnen land ‘vercopen’ aan kolonisten*. Vanaf het begin van de grote ontginning waren de kavels (stukken grond) allemaal van dezelfde grootte. De cope-verkaveling is nog steeds te zien in het landschap. Kijk maar eens naar de foto hieronder. Daar zie je heel duidelijk verschillende stukken grond – percelen – waaromheen sloten lopen.
En het is wel duidelijk dat de naam Nieuwkoop (Nieue Cope) hier ook mee te maken heeft.

*Kolonisten zijn mensen die als eerste bewoners in een nieuw gebied komen wonen.

Cope-landschap nabij de Nieuwkoopse Plassen. (Foto: Wikiwand)

Veen afgraven en turf steken

Vanaf de 13de eeuw begonnen de bewoners met akkerbouw en veeteelt. Want de veenlaag was erg vruchtbaar. Helaas droogde de veenlaag steeds verder uit en bracht het land steeds minder op. In de 16de eeuw merkten de bewoners dat de gedroogde veen een goede brandstof was. Van het veen werd turf gemaakt. Heel veel turf. Maar omdat ze daarvoor steeds meer land weg schepten, ontstonden diepe waterplassen. Waaronder de Nieuwkoopse Plassen. Je snapt dat je hierdoor vaak natte voeten kreeg. En omdat zo veel grond verdween, bleef niet veel meer van de dorpjes over dan smalle stroken grond met huizen en wegen. In de 17de eeuw bouwden de mensen molens en sluizen. Hierdoor werd het gebied, dat bijna helemaal onder water was komen te staan, gered.

Een ambacht dat nog steeds wordt gedaan; riet snijden.

Toen de plassen zo diep waren geworden, dat turfsteken niet meer kon, zochten de inwoners naar nieuwe manieren om geld te verdienen: zij gingen vissen en riet snijden (zie de linken onder het hoofdstuk Ambachten).

Droogmakerij

Maar de plassen waren inmiddels zo diep geworden dat de mensen bang waren dat er een grote zee zou ontstaan. Daarom besloten zij het gebied droog te maken*. In 1820 was de nieuwe polder droog genoeg en waren de Nieuwkoopse en Zevenhovense polder klaar. Er kwam weer akkerbouw en veeteelt en de mensen hadden het goed. In 1958 is de laatste polder, de Noordse Buurt, drooggemalen.

*In een droogmakerij maakten ze als eerste een ringdijk om de plas heen. Rond de dijk groeven ze een ringvaart (zie de foto hieronder). Met pompen en met molens pompten ze het water de ringvaart in. Na heel lang pompen, was de plas droog. Het droge stuk land noem je een polder.
Lees meer over de Nieucoopse en Sevenhovense droogmakerij op de pagina ‘Droge Voeten‘.

Arbeiders baggeren het veenslijk weg om zo een ringvaart te maken.

Smederijen

Wat niet vergeten mag worden over de geschiedenis van Nieuwkoop is dat dit dorp eeuwenlang bekend stond om zijn smederijen. Vanaf de 14de eeuw tot en met het begin van de 20ste eeuw waren er heel veel smederijen in Nieuwkoop. Zie het hoofdstuk Ambachten voor meer informatie over deze smederijen.